نیازینه
نیازینه

در زبان روسی، صفت به عنوان یکی از اجزاء کلام، بیان کننده ویژگـیهـای مختلـف موصـوف اسـت و از لحـاظ جـنس، شـمار و حالـتهـای مختلـف
صرفی، از موصوف پیروی میکند.
بلاشاپکوا در کتاب زبان روسی معاصر مینویسد: «بسیاری از صفات در زبان روسی دارای جنس، شمار، شکل کامل و کوتاهاند و در حالتهای
صرفی مختلف، به پیروی از موصوف تغییر میکنند» (بلاشاپکوا، ۱۹۸۹ ،ص ۱۴۴.(
یکی از ویژگیهای صفت در زبان روسی آن است، که برخی میتوانند به صورت شکل کوتاه معمولاً در نقش گزاره، یا به شکل کامل، معمولاً در
نقش گزاره یا نقش وابسته همآهنگ به کار روند.
در زبان روسی صفات کوتاهی وجود دارند که هیچگاه به صورت کامل به کار نمیروند. مانند: рад ,горазд و غیره (دیبرووا، ۲۰۰۱ ،ص
.(۷۵
از دیدگاه فرشیدورد: «صفت کلمهایست غیر از اسم، که همراه اسم یا گروه اسمی میآید و معنی آن را مقیـد مـیکنـد و توضـیحی دربـاره آن
میدهد». مانند: این کتاب، آن کتاب، کدام کتاب؟ و غیره (فرشیدورد، ۱۳۸۲ ،ص ۲۵۲ .(
در تقسیمبندی انواع صفت در زبان فارسی، زبانشناسان دارای نظریات مختلفیاند. تعداد زیادی از آنها، عدد، ضمایر اشـاره، ضـمایر مـبهم و
ضمایر پرسشی را جزء صفات پیشین یا پسین به شمار میآورند.
در زبان روسی، در تقسیمبندی انواع صفت، ضمایر و اعداد جزء صفات محسوب نمیشوند.
تقی وحیدیان کامیار در کتاب خود دستور زبان فارسی (۱ (از صفات، به عنوان وابستههای پیشین و پسین اسم، نام میبرد و برای هر کدام، زیر
مجموعههای زیادی قائل میشود (وحیدیان کامیار، ۱۳۸۱ ،ص ۶۹ .(
در زبان روسی، صفت را به خاطر داشتن ویژگی پایانه صرفی، تغییر آن از لحاظ جنس، شمار و حالتهای صرفی مختلف، به پیروی از موصوف،
از سایر اجزاء کلام مشخص میکنند.
محمدجواد شریعت عقیده دارد: «اسمی که نقش صفت را انجام میدهد، باید وصف نامید، تا در دستور زبان دارای دو اصطلاح صفت و وصف
باشیم و هم تمایزی بین این دو اصطلاح داشته باشیم» (محمدجواد شریعت، ۱۳۷۵ ،ص۲۶۰ .(
در زبان فارسی، یک واژه، به لحاظ شکل ظاهری خود میتواند هم قید باشد و هم صفت. مثل خوب، بد، زیبا و غیره. در موارد مشابه فقط نقش
نحوی کلمات باعث تشخیص آنها از یکدیگر میشود. مانند:
او جوان خوبی است، او خوب مینویسد.
صفت قید
شایان ذکر است، در زبان آلمانی نیز صفت، مانند زبان روسی، دارای ویژگیهای مشابهیاند. «در زبان آلمانی صفت وصـفی بـه اعتبـار جـنس
دستوری، شمار و حالت صرف میشود، در حالی که در زبان فارسی هیچگونه مطابقت دستوری بین صفت و هسته اسمی مشاهده نمیشود»
کاسـتامارف زبـانشـناس معـروف روسـی عقیـده دارد، در زبـان روسـی تعـداد محـدودی صـفات غیرقابـل تغییـر ( несклоняемое
прилагательное (وجود دارد، که از زبانهای اروپایی به زبـان روسـی وارد شـدهانـد. ماننـد: мини, макси, люкс, беж و غیـره
(کاستامارف، ۲۰۰۳ ،ص ۴۰۳ .(
در زبان روسی و در زبان فارسی، گاهی صفت بدون موصوف بهکار میرود، در این صورت اینگونه صفات در جمله نقش اسم را ایفا میکنند.
به مثالهایی در زبان فارسی توجه کنید:
مثالهای زبان فارسی: دانشمند آمد.- مرد دانشمند آمد.
اسم صفت
بعد از بررسی مثالهای زبان فارسی، به مثالهای مشابهای در زبان روسی دقت کنید:
Рабочий пришёл
اسم
Рабочий день кончился.
صفت
در زبان فارسی، صفاتی که معمولاً بعد از موصوف میآیند، صفت پسین و چنانچه پیش از اسم بیایـد، ماننـد: آن، ایـن، صـفت پیـشین گوینـد
(رزمجو، حسین، رکنی، محمدمهدی، ۱۳۶۹ ،ص ۲۲۳ .(
در زبان فارسی برخی از صفات پیشین، مانند زبان روسی، قبل از موصوف میآیند، اینگونه صفات شـامل صـفات اشـاره (ایـن، آن)، صـفات
پرسشی (چه، چگونه، کدام، کدامین و غیره) صفت مبهم (همه، هر، فلان و غیره)، صفات شمارشی (عدد) (یک، دو، دومین، سومین، یک چهارم، چهار
تا چهار تا و غیره) میباشند.
در زبان روسی، صفت کامل قبل از موصوف میآید و معمولاً از لحاظ جنس، شمار و حالتهای صرفی مختلف از موصوف پیروی مـیکنـد.»
(کاساتکین، ۲۰۰۱ ،ص ۵۴۵ .(
بعد از بررسی ویژگیهای صرفی صفت در زبان فارسی و روسی و اشاره به تقسیمبندی آنها، به بحث و تجزیه و تحلیل ویژگیهـای نحـوی
صفات در هر دو زبان میپردازیم.
در زبان روسی، صفات کوتاه، مانند صفات پسین زبان فارسی، بعد از موصوف میآیند و همیشه نقش گزاره جمله را ایفا میکنند، مانند: Эта
книга интересна.
صفت کوتاه در نقش گزاره موصوف در نقش نهاد
در زبان روسی و فارسی، صفات میتوانند، به خاطر معنـی لغـوی (значение лексическое (خـود دارای مـتمم (дополнение (
باشند. متمم صفت در زبان روسی، در حالات صرفی مختلف قرار میگیرد و در زبان فارسی معمولا” با حرف اضافه به صورت مـتمم یـا در حالـت
رایی(дополнение прямое (بیان میشود. مثال در زبان روسی:
1. Иран богат нефтью.
متمم صفت کوتاه
2. Иран беден водой.
متمم صفت کوتاه
3. Ласковая с детьми воспитательница пользуется в детском саду
موصوف متمم صفت کامل
большой любовью.
۱ -او از من بزرگتر است.
متمم صفت برتر
۲ -او را عاقل تصور میکردم.
موصوف صفت
در مثالهای ۱ ،۲ و ۳ زبان روسی، همانطوری که مشاهده میکنید، صفتهای کوتاهбогат و беден و صفت کامل ласковая ،به خاطر
معنی لغوی خود، از یک سو، در کنار خود متمم детьми, водой, нефтью с را دارند و از طرف دیگر از لحاظ جنس شمار، از موصوف
Иран ,воспитательница پیروی کردهاند.
در زبان فارسی، صفات برتر، میتوانند در کنار خود، متمم یا متمم رایی (дополнение прямое (داشته باشند. گاهی صفت تحت تأثیر
فعل گذرا میتواند متمم رایی داشته باشد.
در جمله شماره ۱ زبان فارسی، ساختار نحوی صفت برتر بزرگتر، باعث شده که متمم از من را در کنار خود بطلبد. به عبارت دیگر، معنی لغوی
صفت برتر در زبان فارسی، میتواند در کنار خود متمم با حرف اضافه از یا متمم با حرف اضافه دیگر را داشته باشد. مثال:
غـــــذای امـــــروز از غـــــذای دیـــــروز خوشـــــمز هتـــــر اســـــت (غـــــذای امـــــروز نـــــسبت بـــــه غـــــذای دیـــــروز
متمم صفت برتر متمم
خوشمز هتر است)
صفت برتر
در زبان روسی شکل ساده صفت برتر، گزاره یا بخشی از گزاره را تشکیل میدهد. مانند:
.Он лучше меня. Он был лучше меня
گزاره اسمی گزاره
(گراسیمنکو، ۲۰۰۳ ،ص ۱۷۴ (
در صورتی که صفت مطلق را در نظر بگیریم، مشخص میشود که این صفت معمولاً بدون متمم به کار میرود و در کنار خود فقط موصـوف
دارد. مانند: کتاب جالب روی میز است. موصوف صفت
در مثال شماره ۲ زبان فارسی، صفت و موصوف به خاطر وابستگی به فعل گذرای تصور م یکردم، از لحاظ نحوی ساختار جالبی دارد. در جمله
یاد شده، موصوف او را در حالت رایی قرار گرفته است، در صورتی که صفت، از لحاظ صرفی از موصوف پیروی نکرده و در حالت رایی قرار نگرفته
است. اینگونه ساختارها در جملاتی، که صفت بعد از موصوف به کار میروند، بیشتر دیده میشوند.
در زبان فارسی، معمولاً صفت و موصوف از لحاظ نحوی یا در حالت متممی یا در حالت رایی قرار میگیرند و از یکدیگر پیروی مـینماینـد.
اینگونه ساختارها نیز، در جملاتی که دارای صفت پسیناند، به چشم میخورند.
من از برادر کوچک شما بزرگترم.
گروه متممی
در جمله یاد شده، ترکیب صفت و موصوف برادر کوچک، تحت تأثیر خصوصیات نحوی صفت برتر بزرگتر، با حرف اضافه از در حالت متممی
قرار گرفته است.
با توجه به آنچه که گفته شد، (مثال شماره ۲ زبان فارسی)، میتوان ادعا کرد، در برخی از ساختارها، تحت تأثیر فعل گذرای جملـه، صـفت و
موصوف میتوانند در حالتهای مختلف صرفی قرار گیرند. در برخی از ساختارها، صفت و موصوف تحت تأثیر صفت برتر میتوانند هر دو با حرف
اضافه، در حالت متممی قرار گیرند یا تحت تأثیر فعل گذرا، در سایر حالتهای مختلف صرفی، بیان شوند.
آنچه در بالا گفته شد در مورد زبان روسی نیز صادق است. در زبان روسی صفت از موصوف معمولاً از لحاظ جنس، شـمار و حالـت صـرفی
پیروی میکند. مثال:
Он купил интересную книгу.
در جمله بالا صفت интересную از لحاظ جنس، شمار و حالت صرفی رایی از موصوف книгу پیروی کرده است.
در زبان روسی، در برخی ساختارها، صفت از لحاظ برخی از ویژگیها (شمار، جنس، حالت صرفی) ممکن است از موصوف پیروی کامل داشته
یا نداشته باشد:
۱ -صفت ممکن است از هر سه ویژگی پیروی کند، مانند:дом Хороший
موصوف صفت
در ترکیب بالا، صفت хороший از لحاظ سه ویژگی: جنس، شمار و حالت صرفی از اسم پیروی کرده است.
۲ -گاهی ممکن است، صفت از لحاظ دو ویژگی شمار و حالت صرفی از موصوف پیروی کند، مانند:книги Интересные
در مثال بالا، صفت интересные ،فقط از لحاظ دو ویژگی شمار و حالت صرفی، از موصوف خود پیروی کرده است.
در بعضی از ساختارها صفت در ترکیب با اعداد ۲ ،۳ ،۴ در حالـت فـاعلی از هـیچ یـک از خـصوصیات موصـوف تبعیـت نمـیکنـد. Два
хороших дома
موصوف صفت
گاهی در زبان روسی، در برخی از ساختارها، تحت تأثیر معنی لغوی فعل جمله، صفت و موصوف از لحاظ برخی ویژگیها از یکدیگر پیروی
نمیکنند. مانند:
Он пришёл первым.
گزاره
در زبان روسی، ترکیب первым пришёл گزاره جمله محسوب میشود. صفت از یک سو از لحاظ جنس، شـمار از فاعـل он و از
سوی دیگر از لحاظ حالت صرفی از فعل пришёл تبعیت کرده است.
در زبان فارسی، ساختارهای مشابهای نیز وجود دارند. (به یک مورد آن قبلا” اشاره شد). به نظر فرشیدورد برخی از افعال زبان فارسی، کـه بـه
افعال ناقص متعدی موسوماند، میتوانند، از نقطهنظر معنی لغوی خود، موصوف را در یک حالت (معمولاً رایی) و صفت را در حالت دیگر قرار دهند
(فرشیدورد، ۱۳۸۲ ،ص ۲۵۹ .(
در زبان روسی، در صورتی که صفت در جمله با فعل ربطی همراه باشد، صفت میتواند هم به صورت کوتاه و هم به صورت کامل به کار رود و
گزاره جمله محسوب میشود.
Эта книга интересная.
صفت کامل موصوف
Эта книга интересна.
صفت کوتاه موصوف
در زبان فارسی، ساختارهای یاد شده فقط به یک صورت بیان میشوند. زیرا در زبان فارسی، صفت فقط به یک شکل به کار میرود. به عبارت
دیگر در زبان فارسی، صفت کوتاه وجود ندارد.
دو مثال زبان روسی، در زبان فارسی فقط به یک صورت بیان میشود:
این کتاب جالب است.
مسندالیه مسند فعل ربطی
در جمله بالا، مسند از یک طرف برای مسندالیه، صفت و از سوی دیگر، کامل کننده فعل ربطی محسوب میشود.
حسین علی یوسفی در دستور زبان فارسی ۱ و ۲ مینویسد، نقش صفت به همراه موصوف خود در زبان فارسی، بیشتر وصفی است، اما چنانچه
در جملهای صفت بدون موصوف به کار رود، میتواند نقشهای بیشتری را ایفا کند (یوسفی، ۱۳۷۹ ،ص ۵۶ .(مانند:
۱ -سخنران، نسنجیده سخن نمیگوید.
نهادی
۲ -یاوهگویی، از سخنران انتظار نمیرود.
متممی
۳ -بیهودهگویی، نشان سخنران نیست.
اضافی
در زبان فارسی، قیود میتوانند برای صفت محدودیت ایجاد نمایند. مانند:
کمی زشت، اندکی خوب.
قید صفت قید صفت
در زبان روسی، معمولاً این محدودیت، با افزودن پیشوند به صفت برتر، به وجود میآید. مانند: поменьше, Побольше
گاهی در زبان روسی، پیشوند میتواند ویژگیهای موصـوف را بـه مقـدار بـسیار زیـاد و بـرعکس، بیـان کنـد. ماننـد: ,наибольший
наименьший) بیشترین، کمترین)
در زبان فارسی، برای ساخت صفت، از پیشوند نیز استفاده میشود. پیشوند هم برای بیان مشارکت و پیشوند نا برای بیان نفی به کار مـیرود.
مانند همسر و نابسامان (فرشیدورد، ۱۳۸۲ ،ص ۲۸۱ .(
یکی از ویژگیهای صفت در زبان روسی، که در زبان فارسی وجود ندارد، پیروی صفت از موصوف از لحاظ جنس و شـمار اسـت. در زبـان
فارسی، صفت از موصوف خود از لحاظ جنس (به خاطر عدم وجود جنس دستوری در زبان فارسی) و از لحاظ شمار پیروی نمیکند. مثـال: کـشور
بزرگ، کشورهای بزرگ
موصوف صفت موصوف صفت
در زبان روسی، معمولاً از طریق دگرگونی در ریشه برخی صفات، صفت برتر ساخته میشود. مانند:
маленький – меньше, плохой – хуже, хороший – лучше
در زبان فارسی نیز در ساخت برخی از صفات تفصیلی دگرگونی مشابهای رخ میدهد. مانند: خوب – بهتر
گاهی در زبان روسی، جنس واقعی (пол реальный (موصوف، به وسیله صفت بیان میشود. (شودووا، ۱۹۹۰ ،ص ۲۱۹ (
در زبان روسی، اسامی هم دارای جنس دستوری (пол грамматический (و هم دارای جنس واقعـیانـد. بـرای بیـان جـنس واقعـی
واژههایی که دارای جنس مشترکاند (род общий (صفت، نقش مهمی را ایفا میکنند. به عبارت دیگر، صفت در اینگونه موارد، نقش مهمـی را
برای تشخیص جنس اسامی که جنس مشترک دارند، ایفا میکنند. مانند:
маленький-маленькая Саша
در زبان روسی بخش اعظم صفات کیفی میتوانند به قید تبدیل شوند. اکثر این قیـود بـه е,о یـا и خـتم مـیشـوند. ماننـد: – светлый
.(۲۶۵ ص، ۲۰۰۲ ،تیخونف (светло, похожий – похоже, отеческий – отечески
در دستور زبان پنج استاد، از صفتهای مرکب که غالباً به واسطه یکی از اجزاء خود، به موصوف مرتبط میشود، نام برده میشود. مثـال: مـرد
روشندل، که روشنی صفت دل است و مجموع روشندل صفت مرد. (دستور زبان پنج استاد، ۱۳۸۰ ،ص ۶۱ .(
گاهی در زبان فارسی، میتوان صفت را بدون مسندالیه و فعل ربطی در جمله بکار برد. در اینگونه ساختارها ضمیر متصل که به صفت متصل
میشود، نشاندهنده مسندالیه است. مانند: خوشحالم (ماهوتیان، ۱۳۸۲ ،ص ۶۱ (زبان روسی عاری از چنین ویژگی است. به عبـارت دیگـر. در زبـان
روسی ضمایر متصل وجود ندارند.
نتیج هگیری
با بررسی و تحقیق بر روی صفات در زبان روسی و فارسی، میتوان نتایج زیر را برشمرد:
– صفت در زبان روسی، به خاطر داشتن جنس، شمار، پایانه صرفی و تغییر در حالتهای صرفی از زبان فارسی متمایز است.

اشتراک گذاری Telegram Facebook WhatsApp Twitter

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *